Dudak damak yarığı ameliyatı geçiren çocuklar, bazen beklenen konuşma gelişimini göstermeyebilir. Dkt. Aybike Öksüz, bu durumu sıklıkla ailelerden duyduğu örneklerle açıklıyor: “Ameliyat başarılıydı fakat çocuğum hâlâ bazı sesleri doğru çıkaramıyor.” Birçok ebeveyn, cerrahiden sonra çocuğun konuşmasının kendiliğinden düzeleceğini düşünse de, bu süreç daha karmaşıktır.
Konuşma gelişimi sadece fiziksel yapının iyileştirilmesiyle tamamlanmaz. Amacın damak yapısını onarmak olduğu unutulmamalıdır; ancak ameliyat sonrasında çocuk, sesleri nasıl üreteceği konusunda eğitim almadığı sürece eski alışkanlıklarını sürdürebilir. Bu durumu bir piyano ile karşılaştırabiliriz; tamir edilen bir piyanonun çalınması için müzik eğitimi gereklidir.
Çocuklar erken yaşlarda bazı sesleri çıkarmakta zorluk çektiğinde, kendilerine özgü alışkanlıklar geliştirebilirler. Örneğin, “K” sesi yerine boğazdan farklı bir ses çıkarabilir veya “P” sesi üretirken hava kaçırabilirler. Bu tür yanlış çıkartımlar zamanla alışkanlık haline gelebilir ve çocuğun ameliyattan sonra bile eski hatalarını sürdürmesine neden olabilir.
Ailelerin sıkça yaptığı hatalardan biri de “Biraz daha bekleyelim” düşüncesidir. Bazı ebeveynler, zamanla sorunların kendiliğinden çözüleceğini düşünerek müdahale etmemektedir. Ancak yanlış öğrenilen konuşma kalıpları zaman içinde pekişebilir ve okul çağında kalıcı hale gelebilir.
Ayrıca, burundan ses gelmesi her zaman yanlış bir alışkanlıktan kaynaklanmayabilir. Bazen sorun yumuşak damağın boğaz arka duvarına yeterince yaklaşmamasından kaynaklanır; bu durumda hava buruna kaçmaya devam eder. Dil ve konuşma terapisti bu durumları değerlendirirken, sorunun yapısal mı yoksa öğrenilmiş bir alışkanlık mı olduğunu ayırt etmeye çalışır.
Dil ve konuşma terapisinin gerekli olduğu durumlar arasında; konuşmanın burundan gelmesi, bazı seslerin çıkarılmasında güçlük yaşanması veya yabancı kişilerin çocuğun konuşmasını anlamakta zorlanması yer alır. Ameliyat sonrası belirgin konuşma problemleri devam ediyorsa veya öğretmenler tarafından anlaşılmadığı belirtiliyorsa mutlaka bir uzmana danışmak önemlidir.
Aileler evde çocuklarının iletişim kurma isteğini desteklemeli ve bu konuda aktif olmalıdır. Unutulmamalıdır ki erken müdahale, çocuğun düzgün bir şekilde iletişim becerilerini geliştirmesi için kritik öneme sahiptir.
